i tylko groby pozostały

Cmentarz bohaterów I wojny światowej w Czernej.

Na terenach Beskidu Niskiego doszło do jednej z największych nowożytnych bitew. Prawie w każdej miejscowości znajdują się cmentarze wojenne. Tu właściwie rozstrzygały się losy I wojny.

W listopadzie 1914 roku wojska rosyjskie doszły pod Kraków. Wbrew oczekiwaniom Austrii - Rosjanie nadchodzili od Tarnowa, a nie od północy od Miechowa. Doszło do starcia w Bieżanowie, salwę artyleryjską oddał fort Prokocim. Rosjanie starali się ominąć Kraków, przedzierając się na południe. Wojska austriackie genialnym manewrem przy pomocy koleji przerzuciły żołnierzy na linię Chabówka-Mszana Dolna-Limanowa.

W pierwszych dniach grudnia 1914 roku doszło do bitwy pod Limanową i Rosjanie zostali cofnięci za Dunajec. Próbowali przedostać się przez przełęcze karpackie na południe, ale tam przejścia blokowała 3 Armia Austriacka.

Na zimę 1914/15 linia frontu utrwaliła się od Wisły poprzez Tarnów, Tuchów, Gorlice po Beskid Niski.

Do  decydującego starcia (po wcześniejszych próbach w lutym i marcu) doszło w pierwszych dniach maja 1915 roku. Bitwa ta tocząca się na olbrzymim terenie przeszła do historii jako "bitwa gorlicka". Rosjanie zostali odepchnięci poza Przemyśl przez połączone siły Austrii i Niemiec. W szeregach zwycięskiej armii byli też oczywiście Polacy.

Rannych i zabitych po stronie rosyjskiej było łącznie 1 milion 200 tysięcy, a po stronie austriackiej 800 tysięcy.

Dla uczczenia poległych  Austriacy powołali specjalne służby cmentarne. Pracowali tam wybitni artyści: architekci, rzeźbiarze, malarze. Powstał wyjątkowy zespół cmentarzy wojennych, rozrzucony na olbrzymim obszarze, zachwycający do dzisiaj swą urodą, wpisaniem w krajobraz.